اغلب ما خیام را به عنوان شاعری توانا می شناسیم که صاحب رباعیات و اشعار زیبایی می باشد اما غالبا در مورد دیگر ابعاد زندگی خیام نیشابوری کم تر شنیده ایم پس برآن شدیم تا همه جنبه های زندگی حکیم خیام نیشابوری به شما عزیزان معرفی کنیم و پس از آن نیز زیباترین اشعار وی را با هم مرور نماییم.

خیام نیشابوری تصویری که در زیر مشاهده می نمایید تندیس خیام نیشابوری در سازمان ملل می باشد. نابغه ای که متاسفانه آن طور که باید و شاید او را نشناخته ایم. در ادامه جنبه های بیشتری از زندگی خیام را با هم مرور خواهیم نمود.

خیام نیشابوری در سازمان ملل تندیس خیام نیشابوری در سازمان ملل

شعر خیام نیشابوری

زندگینامه خیام نیشابوری

خیام نیشابوری در قرن 5 هجری در شهر نیشابور پا به هستی نهاد. فقه را در میان سالی در محضر امام موفق نیشابوری تعلیم یافت، حدیث، تفسیر، فلسفه، حکمت و ستاره‌شناسی را نیز آموخت. بعضی نوشته‌اند که او فلسفه را مستقیماً از زبان یونانی آموخته است.
خیام نیشابوری در حدود ۴۴۹ تحت حمایت و پشتیبانی ابوطاهر، قاضی‌القضات سمرقند، کتابی درباره ی معادله ‌های درجه ی سوم به زبان عربی نوشت تحت عنوان “رساله فی البراهین علی مسائل الجبر و المقابله” و چون با نظام‌الملک طوسی رابطه ‌ای خوب داشت، این کتاب را پس از نگارش به خواجه تقدیم نمود. بعد از این دوران خیام به دعوت سلطان جلال‌الدین ملک‌ شاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک به اصفهان رهسپار می شود تا سرپرستی رصدخانه ی اصفهان را عهده دار گردد. خیام نیشابوری 18 سال در آن‌ جا اقامت می گزیند. به مدیریت او زیج ملکشاهی تهیه می‌شود و در همین سال ‌ها (حدود ۴۵۸) طرح اصلاح تقویم را تنظیم می نماید. تقویم جلالی را تدوین کرد که به نام جلال‌الدین ملک‌شاه معروف ‌است، ولی بعد از مرگ ملک‌شاه کاربستی نیافت. در این دوران خیام به‌ عنوان اختربین در دربار خدمت می نمود هرچند به اختربینی اعتقادی نداشت. در همین سال‌ها (۴۵۶) مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اثر ریاضی خود را تحت عنوان “رساله فی شرح مااشکل من مصادرات اقلیدس” را می‌ نگارد و در آن خطوط موازی و نظریه ی نسبت ‌ها را بسط می‌دهد. همچنین بیان می‌شود که  هنگامی که سلطان سنجر، پسر ملک ‌شاه در کودکی به آبله گرفتار بوده وی را درمان کرده ‌است. پس از فوت ملک‌شاه و کشته شدن نظام‌الملک، خیام نیشابوری مورد کم لطفی  قرار گرفت و کمک مالی به رصدخانه قطع گردید پس از سال ۴۷۹ اصفهان را به قصد اقامت در مرو که به عنوان پایتخت جدید سلجوقیان انتخاب گشته بود، ترک نمود. احتمالا در آن‌جا میزان الحکم و قسطاس المستقیم را به نگارش درآورد. رساله مشکلات الحساب (مسائلی در حساب) احتمالا در همین سال‌ ها به رشته تحریر درآمده ‌است. غلامحسین مراقبی گفته‌ است که وی در زندگی زن نگرفت و همسر انتخاب نکرد.
مرگ وی را در بین  سال‌های ۵۱۷-۵۲۰ هجری می‌دانند که در نیشابور اتفاق افتاد. گروهی از تذکره‌ نویسان نیز وفات وی را ۵۱۶ نگاشته اند، ولی بعد از بررسی های لازم معلوم گشته که تاریخ وفات او سال ۵۱۷ بوده ‌است. مقبره خیام نیشابوری هم اکنون در شهر نیشابور، در باغی که آرامگاه امامزاده محروق در آن واقع می‌باشد، قرار گرفته ‌است.

شعر خیام نیشابوری

دستاوردهای خیام نیشابوری

1- ریاضیات:
س. ا. کانسوا بیان داشته است که : «در تاریخ ریاضی سده‌های ۱۱ و ۱۲ و شاید هم بتوان گفت در تمام سده‌های میانه حکیم خیام متولد نیشابور خراسان نقش عمده‌ای داشته‌است.»
قبل از کشف رساله خیام در جبر، شهرت او در شرق زمین به واسطه اصلاحات سال و ماه ایرانی و در مغرب به واسطه ترجمه رباعیاتش بوده است. چنانچه کارهای وی در ریاضیات (به ویژه در جبر) به شیوه مرجع دست اول در بین ریاضی دانان اروپایی سده ۱۹ میلادی مورد استفاده نبوده میباشد، می توان رد پای وی را به واسطه طوسی در ترقی ریاضیات در اروپا دنبال کرد. کهن ترین کتابی که از خیام نیشابوری نامی به میان آورده و نویسنده همان هم دوره وی بوده، نظامی عروضی مؤلف «چهار مقاله » است؛ اما او خیام نیشابوری را در ردیف منجمین یاد مي كند و اسمی از رباعیات او نمی آورد. با همین وجود جورج سارتن با نام بردن از وی به عنوان یکی از بزرگ ترین ریاضیدانان قرون وسطی چنین می نویسد:
خیام اول فردی است که به تحقیق بانظم علمی در معادلات درجات اول و دوم و سوم پرداخته، و طبقه بندی تمجید آوری از همین معادلات آورده است، و در حل تمامی گونه های معادلات رتبه سوم منظما ً تحقیق نموده، و به حل (در اغلب موارد ناقص) هندسی آنها توفیق جسته، و رساله وی در علم جبر، که مشتمل بر همین تحقیقات است، معرف یک اندیشه با نظم دانشی می باشد، و همین رساله یکی از بزرگ ترین آثار قرون وسطائی و محتملا برجسته ترین آنها در همین علم می باشد.
او اولین کسی بود که نشان داد معادله طراز سوم ممکن می باشد دارای بیش تر از یک جواب باشد و و یا همین که به هیچ وجه پاسخی نداشته باشند.
یکی دیگر از آثار ریاضی خیام “رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس ” میباشد. او در همین کتاب اصل موضوعه پنجم اقلیدس را درمورد قضیه خطوط متوازی که شالوده هندسه ی اقلیدسی می باشد، مورد مطالعه قرار داد و اصل پنجم را اثبات نمود. به دیدگاه می رسد که فقط نسخه کامل باقی مانده از همین کتاب در کتابخانه لایدن در هلند قرار دارد.

شعر خیام نیشابوری
2- مثلث خیام ، پاسکال:
بسیاری اعتقاد دارند که مثلث حسابی پاسکال را باید مثلث حسابی خیام نامید و برخی پا را از این هم فراتر گذاشته اند و اعتقاد دارند که دو جمله ای نیوتون را باید دوجمله ای خیام نام نهاد بد نیست اندکی در این باره دقت کنیم.
همه کسانی که با جبر مقدماتی آشنایی دارند ،”دستور نیوتن” را درباره بسط دوجمله ای می شناسند. این دستور برای چند حالت ویژه (وقتی n عددی درست و مثبت باشد) چنین می باشد:

(a+b)^0 = 1 (1)
(a+b)^1 = a+b (1,1)
(a+b)^2 = a^2+2ab+b^2 (1,2,1)
(a+b)^3 = a^3+3a^2b+3ab^2+b^3 (1,3,3,1)
(a+b)^4 = a^4+4a^3b^2+6a^2b^2+4a^2b^3+b^4 (1,4,6,4,1)
.
.
.
اعداد داخل پرانتز ها ، بیانگر ضریب های عددی جمله ها در بسط دوجمله ای می باشد.
بلیز پاسکال (Blaise Pascal) فیلسوف و ریاضی دان فرانسوی که کم و بیش با نیوتون هم زمان بود، برای تنظیم ضریب های بسط دوجمله ای، مثلثی درست کرد که امروز به “مثلث حسابی پاسکال” مشهور گشته است. طرح این مثلث برای اولین بار در سال 1665 میلادی در “رساله مربوط به مثلث حسابی” چاپ گشت.مثلث مربور چنین است:
1
1 1
1 2 1
1 3 3 1
1 4 6 4 1
1 5 10 10 5 1
1 6 15 20 15 6 1
دراین مثلث از سطر سوم به بعد هر عددبرابر با مجموع اعداد بالا و سمت چپ آن در سطر قبل است و بنابراین می توان آن را تا هر جا که لازم هست ادامه داد. هرسطر این مثلث ضریب های بسط دوجمله ای را در یکی از حالت ها بدست می دهد به طوری که n همان شماره سطر باشد.
در سال 1948 میلادی، پاول لیوکی آلمانی، تاریخ دان ریاضیات، وجود دستور نیوتن را برای توان های طبیعی، دز کتاب “مفتاح الحساب” (1427 میلادی) غیاث الدین جمشید کاشانی کشف نمود. بعدها س.آ.احمدوف، مورخ ریاضیات و اهل تاشکند، دستور نیوتون وقانون تشکیل ضریب های بسط دوجمله ای را، در یکی از رساله های نصر الدین توسی، ریاضی دان بزرگ سده 13 میلادی ،کشف نمود (این رساله توسی درباره محاسبه بحث میکند). چه جمشید کاشانی وچه نصرالدین توسی ،این اصل را ضمن بررسی قانون های مربوط به ریشه گرفتن از عددها آورده اند.
همچنین براساس آگاهی هایی که داریم حکیم خیام رساله ای داشته که خود رساله تاکنون پیدا نگشته اما از نام آن “درستی شیوه های هندی در جذر وکعب ” اطلاع داریم ،که در آن به بسط قوانین هندی درباره ریشه دوم و سوم ،برای هر ریشه دلخواه پرداخته است.لذا وی از “دستور نیوتن” اطلاع داشته است.

بیشتر بخوانید >>>  زندگینامه و زیباترین اشعار نیما یوشیج :می تراود مهتاب و...

شعر خیام نیشابوری
3- ستاره‌شناسی:
یکی از مهم ترین کارهای خیام نیشابوری را می‌توان اصلاح گاه شماری ایران در زمان وزارت خواجه نظام‌الملک، که در دوران سلطنت ملک‌شاه سلجوقی (۴۲۶-۵۹۰ هجری قمری) بود، دانست. خیام نیشابوری با این هدف مدار گردش کره زمین به دور خورشید را تا ۱۶ رقم اعشار محاسبه نمود. اصلاح در ۲۵ فروردین ۴۵۸ هجری خورشیدی (۳ رمضان ۴۷۱ هجری قمری) انجام گشت.
خیام نیشابوری در جایگاه ریاضیدان و ستاره‌شناس تحقیقات و تالیفات مهمی دارد. از جمله آنها “رساله فی البراهین علی مسائل الجبر و المقابله” می باشد که در آن از جبر عمدتا هندسی خود برای حل معادلات درجه سوم استفاده می‌کند. او معادلات درجه دوم را از روش‌های هندسی اصول اقلیدس حل می نماید و سپس نشان می‌دهد که معادلات درجه سوم با قطع دادن مقاطع مخروطی با هم قابل حل می باشند. برگن معتقد است که «هر کس که ترجمه ی انگلیسی [جبر خیام] به توسط کثیر را بخواند استدلالات وی را بسیار روشن می یابد و نیز، از نکات متعدد جالب توجهی در تاریخ انواع مختلف معادلات مطلع خواهد شد.» مسلم است که وی در رساله ‌هایش از وجود جواب ‌های منفی و موهومی در معادلات اطلاعی نداشته ‌است و جواب صفر را نیز در نظر نمی‌گرفته است.

شعر خیام نیشابوری

4- موسیقی:
خیام به تحلیل ریاضی موسیقی نیز مشغول بوده است و در القول علی اجناس التی بالاربعاء مساله تقسیم یک چهارم را به سه فاصله مربوط به مایه‌های بی‌نیم‌پرده، با نیم‌پردهٔ بالارونده، و یک چهارم پرده را تشریح می کند.

شعر خیام نیشابوری

5- ادبیات
خیام نیشابوری زندگی خود را به عنوان ریاضیدان و فیلسوفی شهیر سپری کرد، در حالی‌که معاصرانش از رباعیاتی که امروز مایه شهرت و افتخار او هستند بی‌خبر بودند. معاصران وی نظیر نظامی عروضی یا ابوالحسن بیهقی از شاعری وی یادی نکرده‌اند.
کهن ترین کتابی که در آن از خیام نیشابوری شاعر یادی گشته است، کتاب “خریدة القصر” از عماد%D9دین کاتب اصفهانی می باشد. این کتاب به زبان عربی و در سال ۵۷۲ یعنی نزدیک به ۵۰ سال پس از مرگ وی نوشته گشته است. کتاب دیگر “مرصادالعباد” نجم‌الدین رازی می باشد. این کتاب حدود ۱۰۰ سال پس از مرگ خیام نیشابوری در ۶۲۰ قمری ت%D9یف شده‌ است نجم‌الدین صوفی متعصبی بوده که از نیش و کنایه به وی به خاطر افکار کفر آمیزش دریغ نکرده ‌است. کتاب‌های کهن (پیش از قرن 9) که اشعار خیام نیشابوری در آن ها آمده ‌است و مورد استفاده مصححان قرار گرفته‌اند علاوه بر مرصادالعباد از قرار زیرند: تاریخ جهانگشا (۶۵۸ ق)، تاریخ گزیدهٔ حمدالله مستوفی (۷۳۰ ق)، نزهة المجالس (۷۳۱ ق)، مونس الاحرار (۷۴۱ ق). جنگی از منشآت و اشعار که سعید نفیسی در کتابخانهٔ مجلس شورای ملی جنگ یافت و در سال ۷۵۰ قمری کتابت گردیده است و همچنین مجموعه‌ ای تذکره ‌مانند که قاسم غنی در کتابخانهٔ شورای ملی یافت که مشتمل بر منتخابت اشعار سی شاعر است و پنج رباعی از خیام را نیز دارا می باشد.
زبان خیام نیشابوری در شعر طبیعی و ساده و از تکلف به دور می باشد و در شعر پیرو کسی نمی باشد. وانگهی هدف وی از سرودن رباعی شاعری به معنی متعارف نبوده ‌است بلکه به واسطه ی داشتن استعداد شاعری نکته‌ بینی ‌های فلسفی خود را در قالب شعر بیان نموده است.

شعر خیام نیشابوری

چهره جهانی خیام نیشابوری

در جهان خیام به عنوان یک شاعر، ریاضیدان و اخترشناس مشهور شده‌است. هرچند که اوج شناخت جهان از وی را می‌توان پس از ترجمه شعرهای وی به وسیله ادوارد فیتزجرالد دانست. این در حالی است که بسیاری از پژوهشگران شمارD8% از شعرهای ترجمه‌شده به وسیله فیتزجرالد را سروده خیام نمی‌دانند و این خود سبب تفاوت‌هایی در شناخت وی در نگاه ایرانی‌ها و غربی‌ها گردیده است. اثرات خیام بر ادبیات غرب از مارک تواین تا تی. اس الیوت او را به نماد فلسفه شرق و شاعر محبوب روشنفکران جهان تبدیل کرده ‌است.

خیام نیشابوری در بخارست 931228تندیس خیام نیشابوری در بخارست

در سال ۱۸۷۵ «گارسن دوتاسB 2 خاورشناس معروف فرانسوی تعداد ۱۰ رباعی از خیام نیشابوری را به فرانسه تبدیل کرده بود ولی ۱۰ سال بعد کنسول فرانسه که زبان فارسی را خوب می‌دانست ولی به فلسفه و اندیشه و اعتقاد وی آگاهی نداشت وی را یک «صوفی» معرفی نمF 8 و تعداد زیادی از رباعیات خیام و منسوب بدو را به فرانسه ترجمه کرد. همین بی خبری از فکر وی باعث شد که تئوفیل گوتیه او را شاعری رند حساب کند. نظر گوتیه نسبت به خیام و شرح و تفصیل اشعارش باعث شد که فرانسویان نسبت به این شاعر ایرانی علاقه وافری نشان دهند.
جالب است بدانی که ولادیمیر پوتین، مارتین لوتر کینگ و آبراهام لینکن همواره پیش از خواب رباعیات وی را می‌خواندند.
دولت جمهوری اسلامی ایران در ژوئن ۲۰۰۹ به عنوان نمادی از پیشرفت علمی صلح‌ آمیز ساختمان-مجسمه‌ای به شکل چهارتاقی که بنایی از سبک‌ های معماری و تزئینات هخامنشی و اسلامی در آن دیده می‌شود را به دفتر سازمان ملل متحد در وین هدیه کرد که در محوطه آن در سمت راست ورودی اصلی قرار داده شده ‌است. در این چهارتاقی مجسمه‌ هایی از 4 فیلسوف ایرانی حکیم خیام نیشابوری، ابوریحان بیرونی، زکریا رازی و ابوعلی سینا قرار دارد.

بیشتر بخوانید >>>  حافظ: دیوان حافظ شیرازی+ده ها بیت شعر زیبای حافظ

خیام نیشابوری در سازمان ملل 9312282چهارتاقی دانشمندان ایران در سازمان ملل

شعر خیام نیشابوری

نامگذاری های صورت گرفته به نام خیام

1 – افلاک نمای خیام در شهر نیشابور
2 – یکی از حفره ‌های ماه به افتخار خیام نیشابوری «خیام» نامیده گردیده ‌است.
3 – سیارکی در سال ۱۹۸۰ به نام وی نامگذاری گردید.(سیارک ۳۰۹۵)
4 – در کشور تونس هتلی به نام خیام ساخته گردیده ‌است.
5 – در فرانسه و مصر شراب‌هایی به نام وی تولید می گردد.
6 – نام یکی از ایستگاه‌های قطار که فاجعه قطار نیشابور در آن‌جا رخ داد نامش وی بود.
7 – خیابان خیام در شهر تهران واقع در منطقه ۱۲ شهرداری تهران به نام وی نام‌گذاری گردیده است.
8 – رستوران خیام واقع دراتیوپی شهر آدیس آبابا در مرکز کتابخانه دانشگاه اتیوپی واقع شده است
9 – در سال ۱۸۹۲ م. «انجمن خیام» در شهر لندن توسط جمعی از دانشمندان و ادیبان و روزنامه‌داران بنیانگذاری گشت. این انجمن تا سال ۱۸۹۳ م. 3 مراسم بزرگداشت برای خیام نیشابوری برگزار کرد. در این انجمن‌ها اشعار زیادی در ستایش وی خوانده شد که که اعضای انجمن سروده بودند. همچنین دو عدد بوته گل سرخ بر مزار ادوارد فیتزجرالد مترجم رباعیات وی قرارداده گردید.
10 – مارتین لوتر کینگ در ایرادات خود از وی سخنی را می‌آورد.
11 – در شهر نیشابور میدان خیام یکی از میدان‌های شهری در نیشابور به نام وی نامگذاری شده است. در میان این میدان بنای آرامگاه اولیه وی قرار داده شده ‌است.
12 – خیابان خیام یکی از خیابان‌های شهر نیشابور واقع در شهرک فرهنگیان می باشد که به نام وی نام‌گذاری شده‌ است.
13 – شهرک صنعB %ی خیام در نزدیکی شهر نیشابور به نام وی نام گذاری گردیده ‌است.
14 – دبیرستان خیام یکی از مدرسه‌های قدیمی شهر نیشابور به نام این شاعر پارسی نامگذاری شده است.
15 – افلاک نمای خیام و پژوهشکده ستاره‌شناسی نیشابور نیز به نام وی می باشد.
16 – خانه ریاضیات نیشابور (برگرفته از تخصص ریاضی خیام) در نیشابور به نام وی می باشد.

شعر خیام نیشابوری

خیام نیشابوری در سینما و داستان

1 – فیلم خیام، فیلمی آمریکایی ساخته ۱۹۵۶
2 – میراث‌دار : افسانه خیام، فیلمی آمریکایی ساخته سال ۲۰۰۵
3 – در یکی از رمان ‌های فارسی به نام خیام و آن دروغ دلاویز (نوشته هوشنگ معین‌زاده)، روح وی نقش محوری ایفا می کند.
4 – وی شخصیت اول رمان سمرقند نوشته امین معلوف می باشد.
5 – خیام یکی از شخصیت ‌های داستان «معصومه شیرازی» اثر محمد علی جمال زاده می باشد.
6 – خیام نیشابوری یکی از مسایل بحث میان دو تن از شخصیت‌های رمان گرگ دریا نوشته جک لندن می باشد.
7 – فیلم برنده جایزه اسکار تصویر دوریان گری (۱۹۴۵) با یک رباعی از خیام شروع و همچنین پایان می‌یابد که نشان از الهام گرفتن اثر از این رباعی می باشد.
8 – در فیلم (Unfaithful)در جایی از فیلم معشوق زن نقش اصلی فیلم برای او یک رباعی از خیام نیشابوری می‌خواند.

شعر خیام نیشابوری

آثار خیام نیشابوری

خیام آثار علمی و ادبی بسیاری تالیف کرد که مشهور ترین آن ها 17 رساله و کتاب است که در ادامه می آوریم :
۱- رساله فی براهین‌الجبر و المقابله به زبان عربی، در جبر و مقابله که بسیار مشهور است و بوسیله دکتر غلامحسین مصاحب در تهران به انتشار رسیده است.
۲- رساله کون و تکلیف به عربی درباره حکمت خالق در خلق عالم و حکمت تکلیف که خیام نیشابوری آن را در پاسخ پرسش امام ابونصر محمدبن ابراهیم نسوی در سال ۴۷۳ متابت کرده است و وی یکی از شاگردان پورسینا بوده و در مجموعه جامع البدایع به اهتمام سید محی الدین صبری بسال ۱۲۳۰ و کتاب خیام در هند به اهتمام سلیمان ندوی سال ۱۹۳۳ میلادی چاپ گردیده است.
۳- رساله‌ای در شرح مشکلات کتاب مصادرات اقلیدس و این رساله در سال ۱۳۱۴ به اهتمام دکتر تقی ارانی به چاپ رسید که از لحاظ ریاضی بسیار مهم می باشد.
۴- رساله روضة‌القلوب در کلیات وجود خیام نیشابوری.
۵- رساله ضیاء العلی.
۶-ترجمه خطبه ابن سینا.
۷- رساله‌ای در صورت و تضاد.
۸- رساله میزان‌الحکمه.
۹- رساله‌ای در صحت طرق هندسی برای استخراج جذر و کعب.
۱۰- رساله نظام الملک در بیان حکومت.
۱۱- رساله‌ای در طبیعیات.
۱۲- رساله‌ای در بیان زیگ ملک شاهی خیام.
۱۳- رساله مشکلات ایجاب.
۱۴- رساله لوازم‌الاکمنه خیام.
۱۵- اشعار عربی خیام که در حدود ۱۹ رباعی آن بدست آمده است.
۱۶- نوروزنامه خیام نیشابوری.
۱۷- رباعیات فارسی خیام که در حدود ۲۰۰ چارینه (رباعی) یا بیشتر از حکیم نیشابوری می باشد و زائد بر آن مربوط به خیام نبوده بلکه به وی نسبت داده شده است.
۱۸- عیون الحکمه.
۱۹- رساله در تحقیق معنی وجود.
۲۰- رساله در علم کلیات.
۲۱- رساله معراجیه.

شعر خیام نیشابوری

ویژگیهای شعر خیام

شعر خیام، در قالب رباعی، شعری کوتاه، آسان و به دور از هنرنمایی های فضل فروشانه و در عین حال شامل معانی پر مغز فلسفی و نتیجه فکر هوشمندانه دانشمندی عظیم در مقابل اسرار بزرگ خلفت می باشد. تعداد واقعی رباعیات خیام را حدود 70 شمرده اند، در حالی که بیش از چند هزار رباعی به او نسبت داده می گردد. در جهان ادب و هنر بیرون از حدها، به خصوص در دنیای انگلیسی زبان، وی پر آوازه ترین شاعر فارسی است که شهرتش از محافل دانشی و ادبی خیلی فراتر رفته میباشد. این معروفیت مرهون ترجمه رباعیات او به وسیله فیتز جرالد شاعر انگلیسی می باشد. اوست، که در قرن 19 میلادی، تفکرات عظیم فیلسوف و شاعر را به جهانیان شناساند و موجب اعتنای همگان به این اعجوبه دانش و هنر گشت.
در حدود 12 اثر از خیام در دانش و فلسفه به جای مانده میباشد، لکن همین آثار کم، خیام را در سراسر دنیا به معروفیت رسانده می باشد. از مهمترین آن ها ” کتاب جبر ” میباشد که بهترین اثر در نوع خویش در ریاضیات می باشد. از دیگر آثار او می توان به رساله فی شرح ما اشکال من مصادرات اقلیدس، رساله فی ابراهین علی المسائل الجبر و المقابله (جبر خیام)، میزان الحکم، رساله الکون و التکلیف، الجواب عم ثلاث مسائل اضیاء العقلی، رساله فی الوجود، رساله فی کلیه الوجود، نوروزنامه و کتاب الزیج الملکشاهی که به رومی نیز ترجمه گردیده، اشاره نمود.
اشعار خیام بیشتر به زبان فارسی و تازی می باشند مضمون عمده رباعیات خیام شک و حیرت، توجه به مرگ و فنا و تذکر در مورد مغتنم دانستن عمر انسان است.

بیشتر بخوانید >>>  10 شعر بسیار زیبا از شاعران توانمند ایرانی درباره دوست

شعر خیام نیشابوری

ویژگی سخن خیام نیشابوری

خیام نیشابوری در بحث ادبیات و شعر، بیشترین شهرت را در رباعیات به دست آورده چرا که رباعیات خیام بسیار ساده و بی آلایش و دور از تکلف و تصنع نوع زبان شعری می باشد در عین این که شامل فصاحت و بلاغت است دارای معانی محکم و استوار است. وی در این رباعیات تفکرات فلسفی خود را به بهترین نحو بیان می نماید و این رباعیات را اکثرا در دنبال افکار فلسفی خود سروده و به همین دلیل می باشد که خیام نیشابوری در دوره خود شهرتی در شاعری نداشته و بیشتر به عنوان حکیم و فیلسوف معروف بوده اما بعد ها که رباعیات لطیف و فیلسوفانه او مشهود شد نام او در شمار شاعرانی قرار داده شد که شهرت جهانی پیدا کردند. ویژگی های دیگری که در اشعار خیام آشکار است این است که سخنش در کمال متانت و سنگینی می باشد. اهل شوخی و مزاح نیست، با کسی کار ندارد چون او حکیمی است متفکر، دنبال سخنوری نمی باشد و زمانی که در اشعارش دقت می کنیم می فهمیم که تفکرات شعری وی بر دو یا سه موضوع بیشتر نمی باشد: یادآوری مرگ، تأسف بر ناپایدار بودن زندگی و بی اعتبار دانستن روزگار. از میان شعرای بزرگ ایران کمتر کسی به اندازه خیام نیشابوری است که شهرت جهانی داشته باشد چون اشعار او به زبان های گوناگون برگردانده شده باشد.

شعر خیام نیشابوری

اشعار خیام نیشابوری

همانطور که گفته شد اشعار خیام بیش تر در قالب رباعی مشهور شده است که در ادامه تعدادی از زیباترین رباعیات خیام را مرور می نماییم.

شعر خیام نیشابوری

رباعیات خیام نیشابوری

تعدادی از زیباترین رباعیات و اشعار خیام نیشابوری را در ادامه می خوانیم :

خيام اگر ز باده مستي خوش باش
با ماهرخي اگر نشستي خوش باش
چون عاقبت کار جهان نيستي است
انگار که نيستي چو هستي خوش باش

اين قافله عمر عجـب ميگذرد
درياب دمي کـه با طرب ميگذرد
ساقي غم فرداي حريفان چه خوري
پيش آر پياله را که شب ميگذرد

برخيز و بيا بـتا براي دل ما
حل کن به جمال خويشتن مشکل ما
يک کوزه شراب تا بهم نوش کـنيم
زان پيش که کوزه‌ها کنند از گـل ما

اين کوزه چو من عاشق زاري بوده است
در بـند سر زلف نـگاري بوده‌سـت
اين دستـه کـه بر گردن او مي‌بيني
دستي‌ست که برگردن ياري بوده‌ست

افـسوس ک%9%Dنامه جواني طي شد
و آن تازه بـهار زندگاني دي شد
آن مرغ طرب که نام او بود شـباب
افـسوس ندانم که کي آمد کي شد

امیدواریم از رباعیات و اشعار زیبای خیام نیشابوری لذت برده باشید.

شعر خیام نیشابوری

رباعیات زیبای خیام نیشابوری

شاید بتوان رباعی زیر را مشهور ترین اشعار خیام نیشابوری دانست :

آن قصر که جمشيد در او جام گرفـت
آهو بـچـه کرد و شير آرام گرفـت
بـهرام کـه گور مي‌گرفتي همه عمر
ديدي کـه چگونه گور بهرام گرفـت
اشعار خیام نیشابوری : رباعیات زیبای خیام

در ادامه چند مورد از زیباترین رباعیات خیام نیشابوری را با هم مرور خواهیم کرد

از آمدنم نبود گردون را سود
وز رفتن من جاه و جلالش نفزود
وز هیچ‌کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود!

بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده

هان کوزه گرا بپای اگر هشیاری
تا چند کنی بر گل مردم خواری
انگشت فریدون و کف کیخسرو
بر چرخ نهاده ای چه می‌پنداری

امیدواریم از این اشعار پر مغز و دلنشین خیام نیشابوری لذت برده باشید.

شعر خیام نیشابوری

دو رباعی عرفانی دیگر از خیام نیشابوری

رباعی اول درباره فانی بودن ادمی عمر است که بسیار زیبا خیام این مفهوم را به تصویر کشیده است :

ديدم بــســر عــمارتی مـــردی فـــرد
کو گِل بلگد می زد و خوارش می کرد
وان گِل بــه زبان حال با او می گفت
ساکن، که چو من بسی لگد خواهی خورد

رباعی دوم خیام نیشابوری در باب غنیمت شمردن عمر است :

روزی که نهال عمر من کنده شود
و اجــزام یـکـدگر پــراکنده شـود
گر زانکه صراحئی کنند از گل من
حالی که ز بــاده پراکنی زنده شود

شعر خیام نیشابوری

3 تا از بهترین اشعار خیام نیشابوری

3 رباعی دلنشین از خیام نیشابوری در وصف غنیمت شمردن عمر :

دیدم به سر عمارتی مردی فرد
کو گِل بلگد می زد و خوارش می کرد
وان گِل با زبان حال با او می گفت
ساکن ، که چو من بسی لگد خواهی کرد خیام

………….

عمرت تا کی به خودپرستی گذرد
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می خور که چنین عمر که غم در پی اوست
آن به که بخواب یا به مستی گذرد خیام

………..

ساقی ، گل و سبزه بس طربناک شده است
دریاب که هفته دگر خاک شده است
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شده است سبزه خاشاک شده است خیام

شعر خیام نیشابوری

3 رباعی دیگر از خیام نیشابوری

چون چرخ بکام يک خردمند نگشت
خواهی تو فلک هفت شمُر خواهی هشت
چون بايد مرد و آرزوها همه هِشت
چو مور خورد به گور و چه گرگ به دشت

…….

مهـتاب بــه نـور دامـن شـب بـشکافت
می نوش دمی خوش تر از اين نتوان یافت
خوش بــاش و بـينديش که مـهتاب بسی
اندر سر گور یک به یک خـواهد تافت

…….

اين کهنه رباط را که عالم نام است
آرامگه ابلق صبح و شام است
بزمی است که وامانده صد جمشید است
گوريست که خوابگاه صد بهرام است

لطفا اشتراک گذاری نمایید